Các nhà hoạch định chính sách tại Liên minh châu Âu đang chuẩn bị đưa ra những quyết định quan trọng liên quan đến nguồn nhiệt sử dụng trong công nghiệp – yếu tố có thể quyết định liệu khu vực này có duy trì được nền sản xuất cạnh tranh hay tiếp tục chứng kiến sự suy giảm của cơ sở công nghiệp. Những chính sách sắp được công bố được kỳ vọng sẽ định hình tương lai của ngành sản xuất châu Âu trong bối cảnh giá năng lượng biến động mạnh và áp lực giảm phát thải ngày càng gia tăng.

Nhiệt công nghiệp – yếu tố sống còn của sản xuất

Các ngành công nghiệp như sản xuất hóa chất, luyện thép, lắp ráp ô tô, chế biến thực phẩm hay sản xuất điện tử có sản phẩm đầu ra rất khác nhau, nhưng đều phụ thuộc vào một yếu tố đầu vào quan trọng: nhiệt công nghiệp.

Theo số liệu của International Energy Agency, ngành công nghiệp chiếm khoảng 25% tổng mức tiêu thụ năng lượng của châu Âu, trong đó các ứng dụng nhiệt chiếm khoảng một nửa nhu cầu năng lượng của toàn ngành. Nhiệt được sử dụng trong nhiều công đoạn như nấu, sấy, tiệt trùng, luyện kim hoặc xử lý vật liệu.

Trong nhiều thập kỷ, phần lớn các nhà máy ở châu Âu tạo ra nhiệt bằng lò hơi đốt khí tự nhiên. Tuy nhiên, kể từ khi Nga xâm lược Ukraine năm 2022 làm gián đoạn nguồn cung năng lượng và đẩy giá khí đốt tại châu Âu tăng vọt, chi phí sản xuất của nhiều doanh nghiệp đã tăng mạnh. Hệ quả là nhiều nhà máy phải thu hẹp hoạt động hoặc rơi vào tình trạng thua lỗ. Tại Đức – nền kinh tế và trung tâm sản xuất lớn nhất châu Âu – sản lượng các ngành hóa chất, nhựa và phân bón đã giảm xuống mức thấp kỷ lục. Chi phí năng lượng cao cùng với lộ trình chính sách chưa rõ ràng đã kìm hãm hoạt động sản xuất và kéo giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế.

Thúc đẩy điện hóa nhiệt công nghiệp

Để tạo ra sự ổn định về chính sách và giảm chi phí năng lượng cho doanh nghiệp, các nhà lập pháp châu Âu dự kiến sẽ đưa ra các biện pháp mới nhằm đẩy nhanh việc điện hóa các công nghệ nhiệt công nghiệp. Mục tiêu là giúp doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu nhiệt mà không phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Nếu được triển khai hiệu quả, những chính sách này không chỉ giúp giảm chi phí nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch mà còn góp phần cắt giảm đáng kể lượng phát thải khí nhà kính từ khu vực công nghiệp.

Tuy nhiên, việc xây dựng một bộ chính sách phù hợp với nhu cầu của các ngành công nghiệp không hề đơn giản. Sự khác biệt về cấu trúc công nghiệp, nguồn năng lượng và ưu tiên chính sách giữa các quốc gia thành viên khiến việc thống nhất các giải pháp chung trở nên rất phức tạp, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng kinh tế và địa chính trị ngày càng gia tăng trong khu vực.

Áp lực kinh tế và việc làm

Ngoài chi phí năng lượng tăng cao, nhiều chính phủ châu Âu còn phải đối mặt với tình trạng mất việc làm trong ngành công nghiệp và suy giảm nguồn thu thuế từ các doanh nghiệp đang gặp khó khăn. Khi hoạt động sản xuất suy yếu, ngân sách nhà nước cũng bị ảnh hưởng, đồng thời làm giảm khả năng của các chính phủ trong việc triển khai các chính sách kinh tế mới.

Trong bối cảnh đó, các nhà lập pháp và cố vấn công nghiệp tại Liên minh châu Âu đang chịu áp lực lớn phải xây dựng một lộ trình chuyển đổi mạnh mẽ và hiệu quả. Lộ trình này cần nhanh chóng đưa ngành công nghiệp châu Âu sang mô hình mới dựa trên nguồn điện sạch hơn và chi phí thấp hơn, từ đó tăng cường an ninh năng lượng cũng như năng lực cạnh tranh của khu vực.

Những đề xuất trước kế hoạch điện hóa năm 2026

Trước khi Kế hoạch hành động điện khí hóa 2026 của EU được công bố, nhiều tổ chức nghiên cứu và viện chính sách lớn tại châu Âu đã đưa ra các đề xuất nhằm thúc đẩy quá trình điện hóa nhiệt công nghiệp.

Một báo cáo có sự tham gia của Fraunhofer Institute – tổ chức nghiên cứu ứng dụng hàng đầu của châu Âu – tập trung vào tiềm năng điện hóa các quy trình nhiệt ở mức nhiệt độ thấp và trung bình trong công nghiệp.

Kết quả cho thấy các máy bơm nhiệt công nghiệp chạy điện hiện nay có thể giúp giảm khoảng 20% chi phí vận hành trong ngành thực phẩm và đồ uống so với hệ thống sưởi bằng khí đốt, ngay cả khi giá điện cao gấp ba lần giá khí đốt. Nguyên nhân là do hiệu suất năng lượng của máy bơm nhiệt cao hơn đáng kể so với các thiết bị đốt nhiên liệu hóa thạch. Nhờ đó, các doanh nghiệp có thể thực hiện nhiều quy trình như nấu, tiệt trùng, thanh trùng và sấy thực phẩm bằng điện thay vì sử dụng khí đốt.

Các nghiên cứu cũng cho thấy ngành giấy và ngành hóa chất có thể thay thế một phần lớn các quy trình nhiệt hiện nay bằng máy bơm nhiệt điện hiệu suất cao, giúp giảm chi phí năng lượng và phát thải carbon.

Điều chỉnh chính sách để thúc đẩy chuyển đổi

Để các doanh nghiệp thực sự chuyển đổi sang công nghệ điện, các chuyên gia cho rằng cần có những thay đổi đáng kể về chính sách thuế và cơ chế khuyến khích.

Một số đề xuất bao gồm:

* Giảm thuế và các khoản phụ phí đối với điện năng nhằm khuyến khích doanh nghiệp sử dụng điện thay vì khí đốt.

* Tăng thuế đối với khí đốt thông qua việc nâng giá carbon một cách ổn định.

* Cho phép khấu hao nhanh hơn đối với thiết bị điện mới, giúp doanh nghiệp được hưởng ưu đãi thuế khi đầu tư vào công nghệ điện hóa.

* Đẩy nhanh quá trình cấp phép cho các dự án điện sạch và nâng cấp lưới điện để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng của ngành công nghiệp.

* Tăng cường các cơ chế tài chính công – tư, giúp doanh nghiệp có đủ nguồn lực đầu tư vào các công nghệ mới.

Những biện pháp này được xem là cần thiết để tạo động lực kinh tế cho doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ trong thời gian ngắn.

Thách thức lớn đối với châu Âu

Việc triển khai đồng thời các chính sách trên trong nhiều quốc gia với tốc độ nhanh sẽ là một trong những thách thức lớn nhất mà các nhà hoạch định chính sách châu Âu từng đối mặt. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu.

Tuy nhiên, nếu không kịp thời trang bị cho ngành công nghiệp những công cụ cần thiết để lấy lại lợi thế cạnh tranh, châu Âu có nguy cơ đối mặt với sự sụp đổ của nhiều doanh nghiệp và một cú sốc kinh tế sâu rộng kéo dài trong toàn khu vực.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt và quá trình chuyển đổi năng lượng diễn ra mạnh mẽ, các quyết định chính sách về nhiệt công nghiệp có thể trở thành yếu tố then chốt quyết định tương lai của nền sản xuất châu Âu trong nhiều thập kỷ tới.

Hàm ý cho doanh nghiệp

Những thay đổi trong chính sách năng lượng của Liên minh châu Âu cho thấy xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ sang điện hóa nhiệt công nghiệp nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và nâng cao khả năng cạnh tranh của ngành sản xuất. Điều này gợi mở một số định hướng quan trọng đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất và chế biến.

Trước hết, doanh nghiệp cần chủ động đầu tư vào các công nghệ nhiệt sử dụng điện, như hệ thống bơm nhiệt công nghiệp hoặc các giải pháp điện hóa quy trình sản xuất. Những công nghệ này không chỉ giúp giảm chi phí năng lượng trong dài hạn mà còn giúp doanh nghiệp thích ứng với các quy định ngày càng chặt chẽ về phát thải và sử dụng năng lượng sạch.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp nên tăng cường nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong các quy trình sản xuất. Việc tối ưu hóa vận hành, cải tiến thiết bị và ứng dụng công nghệ số để quản lý năng lượng có thể giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất và hạn chế rủi ro từ biến động giá nhiên liệu.

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần theo dõi sát các chính sách hỗ trợ và cơ chế tài chính liên quan đến chuyển đổi năng lượng, bao gồm các ưu đãi thuế, hỗ trợ đầu tư hoặc các chương trình khuyến khích sử dụng điện sạch. Việc tận dụng kịp thời các cơ chế này sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí đầu tư ban đầu và đẩy nhanh quá trình chuyển đổi công nghệ.

Trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, các doanh nghiệp chủ động đổi mới công nghệ và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng sẽ có nhiều cơ hội duy trì lợi thế cạnh tranh và phát triển bền vững trong dài hạn.

                         Nguồn: N.M.P (NASTIS), reuters.com