Trong bối cảnh chuyển đổi xanh và chuyển đổi số đang tăng tốc, các nhà khoa học nữ tại Việt Nam được nhìn nhận như một nguồn lực quan trọng nhưng chưa được khai thác hết tiềm năng. Cuộc họp chiến lược giữa Hội Nữ trí thức Việt Nam và UN Women đã đặt ra bài toán cấp thiết, làm thế nào để đưa tri thức từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Vừa qua, Hội Nữ trí thức Việt Nam phối hợp với UN Women tổ chức cuộc họp chiến lược với chủ đề “Nữ khoa học hướng tới thị trường: Xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ nữ khoa học trong kinh tế xanh và số” tại trụ sở của UNDP tạ Hà Nội. Sự kiện có sự tham dự của GS.TS. Lê Thị Hợp, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Việt Nam và bà Caroline Nyamayemombe, Đại diện Quốc gia của UN Women tại Việt Nam.

Cuộc họp không chỉ là một hoạt động trao đổi chuyên môn, mà còn phản ánh một định hướng dài hạn của UN Women trong việc thúc đẩy vai trò lãnh đạo, đổi mới sáng tạo và trao quyền kinh tế cho phụ nữ. Trọng tâm của chiến lược này là tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp những trụ cột đang định hình nền kinh tế tương lai.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh các chương trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và phát triển khu vực kinh tế tư nhân, lực lượng nữ khoa học được đánh giá là một “tài sản quốc gia” giàu tiềm năng. Với nền tảng tri thức, nghiên cứu và khả năng sáng tạo, họ có thể đóng góp mạnh mẽ hơn cho tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội nếu được đặt trong một môi trường thuận lợi.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy con đường từ phòng thí nghiệm ra thị trường của các nữ khoa học vẫn còn nhiều chông gai. Một trong những thách thức lớn nhất được nhắc đến là “thung lũng chết” giai đoạn mà các kết quả nghiên cứu chưa đủ điều kiện thương mại hóa nhưng cũng không còn nhận được hỗ trợ từ các nguồn tài trợ ban đầu. Đây là điểm nghẽn khiến nhiều ý tưởng khoa học có giá trị bị “mắc kẹt”, không thể chuyển hóa thành sản phẩm hoặc dịch vụ cụ thể.

Những rào cản mà các nhà khoa học nữ đang đối mặt không chỉ nằm ở khía cạnh tài chính. Việc tiếp cận nguồn vốn đầu tư còn hạn chế, thiếu các mạng lưới kết nối với nhà đầu tư, cùng với đó là những khoảng trống về hỗ trợ sở hữu trí tuệ, dịch vụ phát triển kinh doanh và cố vấn chuyên sâu. Ngoài ra, việc thiếu các mối quan hệ đối tác định hướng thị trường cũng khiến quá trình thương mại hóa trở nên khó khăn hơn.

Các chuyên gia tại cuộc họp cho rằng, để tháo gỡ những nút thắt này, cần một cách tiếp cận mang tính hệ sinh thái tức là không chỉ hỗ trợ đơn lẻ từng cá nhân hay dự án, mà phải xây dựng một cấu trúc đồng bộ, kết nối giữa chính sách, thể chế và thị trường. Trong đó, vai trò của các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và quỹ đầu tư cần được phối hợp chặt chẽ nhằm tạo ra môi trường thuận lợi cho nữ khoa học phát triển.

Đáng chú ý, hiện nay Việt Nam vẫn chưa hình thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh nhằm hỗ trợ quá trình thương mại hóa dành riêng cho các nhà khoa học nữ. Khoảng trống này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế, đồng thời xây dựng các mô hình phù hợp với điều kiện trong nước.

Từ thực tiễn đó, UN Women và Hội Nữ trí thức Việt Nam dự kiến sẽ tổ chức một hội thảo quốc tế vào tháng 6/2026. Sự kiện này nhằm kết nối chuyên gia trong và ngoài nước, chia sẻ các mô hình thành công trong việc xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ nữ khoa học, đồng thời thảo luận về cơ hội, thách thức cũng như các thông lệ quốc tế có thể áp dụng tại Việt Nam.

Không chỉ dừng lại ở trao đổi học thuật, hội thảo được kỳ vọng sẽ góp phần định hình các hướng đi chiến lược, từ đó thúc đẩy quá trình xây dựng một hệ sinh thái thực chất và hiệu quả. Đây được xem là bước đi cần thiết để thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường, giúp các nhà khoa học nữ không chỉ dừng lại ở vai trò sáng tạo tri thức, mà còn trở thành những tác nhân quan trọng trong nền kinh tế đổi mới sáng tạo.

Trong dài hạn, việc xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện không chỉ mang ý nghĩa thúc đẩy bình đẳng giới, mà còn là đòn bẩy cho tăng trưởng bền vững. Khi các ý tưởng khoa học được chuyển hóa thành giá trị kinh tế, và khi phụ nữ có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị này, nền kinh tế sẽ có thêm động lực phát triển từ chính những nguồn lực vốn lâu nay chưa được khai thác hết.

    Khánh Vân. COSTAS, VAFIW